The Project Gutenberg EBook of Catecismo d'a Doutrina Labrega, by 
Marcos d'a Portela (AKA Valentn Lamas Carvajal)

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Catecismo d'a Doutrina Labrega

Author: Marcos d'a Portela (AKA Valentn Lamas Carvajal)

Release Date: May 22, 2007 [EBook #21564]

Language: Galician

Character set encoding: ISO-8859-1

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CATECISMO D'A DOUTRINA LABREGA ***




Produced by Pedro Saborano. Para comentrios  transcrio
visite http://pt-scriba.blogspot.com/ (produzido a partir
das imagens de obras em domnio pblico, disponibilizadas
pela Biblioteca Virtual Galega)







*CATECISMO*

D'A

*DOUTRINA LABREGA*


COMPOSTO POL-O

R. P. M. FR. MARCOS D'A PORTELA

DOUTOR EN TIOLOXA CAMPESTRE

     *     *     *     *     *

1888

IMP. D'O ECO D'OURENSE

_Rua d'Alba, 15_




DECRARACION

D'A DOUTRINA LABREGA.


_P._--Sondes labrego?

_R._--Si, pol-a mia disgracia.

_P._--Ese nome de labrego, de qun o recibiche?

_R._--D'o sacho que me fai callos n-as maus, d'a terra que rego c'o
sudor d'a mia testa, d'as mouras fames que paso, d'o aire que brua n-as
mias faltriqueiras, d'a monteira que levo n-a chola, d'a coroza de
palla que me libra d'a chuvia, d'as cirigolas d'estopa que me cobren de
medio corpo abaixo, e d'outras cativeces entr'as que vivo aguniando.

_P._--Qu quere decir labrego?

_R._--Home acabadio de traballos, caste de besta de carga n-a que
tanguen  rabear os que gobernan, ser  quen fan pagar cdula como as
persoas pra tratalo com'os cs, que leva faltriqueira n-o traxe por
fantesia, boca n-a cara por bulra, que anda d'arrastro como as cobras,
que fura n-a terra como as toupeiras, que traballa moito e come pouco,
que  somellanza d'os burros d'arrieiro que levan o vio e beben a auga,
precuran o trigo pra comer o millo, que anda langraneando por unha
peseta sin poder nunca xuntala, e que ven  ser considerado pol-os seus
somellantes como un ninguen que  todo chamar chmanlle Xan paisano.

_P._--Qu'entendes por home de labranza?

_R._--Unha caste de boi posto de p, unha maquina de sacar cartios d'a
terra.

_P._--Cal  a sinal d'o labrego?

_R._--A probeza.

_P._--Por qu?

_R._--Porque n-ela vivimos e morremos.

_P._--De cantas maneiras usa o labrego d'esta sinal?

_R._--De duas.

_P._--Cales son?

_R._--Aunar  traspaso e andar  mioca.

_P._--Qu cousa  aunar  traspaso?

_R._--Unha cousa muy condanada que fai debecer as carnes, abrir a boca,
ronronar as tripas e infrar o estmago de aire.

_P._--Qu cousa  andar  mioca?

_R._--Deitarse con apetencia y-erguerse con fame; sentir antoxos de
comer pan e de beber vio, e non facer mais que comer o xenio e beber os
ventos.

_P._--Mostrade como.

_R._--Meto por equivoco as maus n-as faltriqueiras e solasmente alcontro
aire...; collo o saco d'o grau pra ir  muino e non collo mais que
lenzo; vou  casa d'os que teen  pidir un peso emprestado e si non me
dan co-a porta n-os fucios, despchanme con palabras de moito peso, pro
non c'o peso qu'eu cobizo; vay o recaudador pra que lle pague os
trabucos e non hacho mais que desculpas que lle dar.

_P._--Por qu metedes as maus n-as faltriqueiras?

_R._--Por non perder a costume qu'herdamos d'os nosos pis que vviron
mais acomodados.

_P._--Por qu as levades  boca?

_R._--Enganndonos, coidando que son pan pra ver si d'este xeito
enganamos o estmago.

_P._--Por qu as levades  sacho?

_R._--Porqu'en todo tempo e lugar os nosos gobernantes n-os piden as
pagas d'os trabucos y-os seoros as rendas.

_P._--Cales son os vosos nemigos?

_R._--Cntanse por centos.

_P._--Qu nemigos son esos?

_R._-- maores d'o mundo, d'o demo e d'a carne como teen todal-as
xentes, temos un fato d'eles: nove ministros en Madril, o Delegado d'a
Facenda n-a provincia, o Adeministrador d'a Subalterna n-o partido, o
Alcalde, os concexales y-o Sacretario n-o Concello, o cacique d'a
parroquia, o vecio de porta con porta, a miseria n-a casa, os pedriscos
n-os eidos, a fillosera n-os viedos, o recaudador metido n-a cabeza, os
trabucos e a contribucion territorial n-a cana d'os osos, a de consumos
entalada n-as gorxas, a crncia de que non hemos millorar de sorte n-o
esprito, as falcatruas d'a curia enterradas hastr'o redao, etc., etc.,
etc.

_P._--Y-o traballo ten virtude contra eles?

_R._--Non padre, nin esta.

_P._--E por qu non?

_R._--Porque non hay cartos que lle cheguen nin o traballo rende pra
contentalos.




DIVISION

D'A DOUTRINA LABREGA


_P._--Xa vimos como sodes labrego, como estades acabadios pol-o nome e
pola fame de labrego, mais decndeme agora Cantas cousas est obrigado
 saber y-entender o labrego cando chega  ter uso de razon?

_R._--Catro cousas.

_P._--Cales son?

_R._--Saber o que se deixa de comer, saber o que ten que traballar,
esquecerse d'o que ten que pagar e non coidarse d'o que ten que recibir.

_P._--Como saber o que deixa de comer?

_R._--Facendo recordo d'as larotas que se pasan n-a sua chouza;
estabrecendo comparanzas entr'os manates de bandullo  xeito de bombo,
mofretes infrados, rexos e ben mantidos que se pasean, y-entr'os
labradores que andan pol-as carrilleiras e congostras como almas en
pena, esvaidos, fracos, esfamiados, pensando n-o pan que non lles ven s
maus e n-os cartios que fuxen d'eles como d'a queima; botndolle
olladas degorantes s aparadores d'os almacs onde se vende xamon,
salchichs, polos asados, perdices, dulces, conservas, queixos e outros
manxares apetecentes; pensando n-as veces que pol-o dia adiante se
ll'abre  un a boca e se lle vay o estmago xa canso de non dixerir mais
que patacas cando as hay pra comelas en cachelos, e sin sal moitas veces
pra seren gallegas enxebres sin gracia, pois maldito si gracia teen nin
xiquera ll'a fan  estmago.

_P._--Cmo saber o que ten que traballar?

_R._--Vendo que non hay un chavo nin unha cunca de faria n-a chouza,
que o recaudador non dorme, que hay que manter a muller y-s fillos, que
os que gobernan non fan mais que pidir trabucos, que os que mandan
queren ter sempre o comedeiro acugulado, que o persupuesto de gastos 
un pozo sin fondo, e que o persupuesto d'ingresos non pasa de ser unha
cesta que os estadistas se degoran por encher d'auga, que sin cartos non
se pode dar un paso n-este mundo, nin hay xusticia, nin dereito, nin
xiquera  un xente, que desque lle chaman  un _volo_ n-o bautismo
hastra _niquitate_ n-o enterro, pasando pol-a confirmacion en que nos
dan unha lufiada n-a cara, hastr'o matrimonio en que nos xunguen  unha
muller pra facer unha xunta de boy e vaca que ha turrar pol-o carro d'a
familia, temos que soltar os cartios d'unha maneira ou d'outra, pois si
non  por fs  por nefas.

_P._--Cmo poder esquecerse d'o que ten que pagar?

_R._--Ponndose bbedo, volvndose louco, metndose cen brazas debaixo
de terra ou morrendo.

_P._--Cmo non se coidar d'o que ten que recibir?

_R._--Facndose de conta que ten os osos de goma pra que non lle doan
por moito que mallen n-eles, non pasndoselle nin pol-as mentes que ha
de recibir cousa que sea de porveito nin que valla dieiro, porque os
labregos, de recibiren, fora d'o ben que lles vea recibindo  Dios, non
reciben mais que xiringazos.




PRIMEIRA PARTE

EN QUE SE DECRARA O CREDO Y-OS ARTCOLOS.


_P._--Escomenzando pol-o primeiro: qun dixo o credo?

_R._--Os Apstoles.

_P._--Pra qu?

_R._--Pra qu'andemos de cote co-l n-a boca.

_P._--E vos pra qu'o decides?

_R._--Pra que Dios nos tea d'a sua mau, que boa falta nos fai.

_P._--Qu cousa  f?

_R._--Creer o que non vimos.

_P._--Vistes as moedas de cinco pesos?

_R._--Non, padre.

_P._--Y-os billetes de Banco de cen pesetas?

_R._--Non, padre.

_P._--E creendes n-eles?

_R._--O qu' creer, creemos.

_P._--Por qu o creedes?

_R._--Porque ouvimos falar d'eles s ricos; porque sabemos que os nosos
cartios vanse xuntando n-as faltriqueiras d'os zumezugas de todal-as
castas, pra se convertir en moedas e billetes; porque dos deprocatamos
de que  conta d'eles medran, trunfan e campan os que s'alcontran n-o
poleiro.

_P._--Qu cousas son as que creedes como labregos?

_R._--Os artcolos, principalmente como se conteen n-o credo.

_P._--Pra que son os artcolos?

_R._--Pra dar noticia d'os dioses d'a nosa aldea.

_P._--Qun son esos dioses?

_R._--O Alcalde noso seor, o Sacretario noso amo, y-o Cacique noso
dono.

_P._--Qun  o Alcalde noso seor?

_R._-- a cousa mais condanada que se pode decir nin pensar: un seor
infinitamente malo, burro, larpeiro, inxusto, prencipio de todal-as
nosas disgracias e fin de todal-as nosas facendas.

_P._--A condanadsima trinid quen ?

_R._-- o mesmo Alcalde, o mesmo Sacretario y-o mesmo Cacique, tres
persoas distintas e unha sola calamid verdadeira.

_P._--O Alcalde  dios?

_R._--E si seor.

_P._--O Sacretario  dios?

_R._--Ogall non-o fora.

_P._--O Cacique  dios?

_R._--As l adoecera com'o .

_P._--O Alcalde  o Sacretario?

_R._--Non seor.

_P._--O Sacretario  Alcalde?

_R._--s veces

_P._--O cacique  Alcalde ou Sacretario?

_R._--Si non-o , como si o fora.

_P._--Por qu?

_R._--Porque si as persoas son distintas, vlvense unha sola cando se
trata de mallar en nos, de zugarnos a sangue, ou d'espremernos a
faltriqueira.

_P._--E logo cntas naturezas, entendementos e volunts hay n-eses
dioses?

_R._--Naturezas duas, unha de lobo e outra de porco; entendementos,
ningun; volunts, a d'o Gobernador, a d'o diputado, a d'o Xuez y-as suas
malas volunts.

_P._--Como  dios o Alcalde?

_R._--Mintindo unha infruencia que non ten, agarapiando votos n-as
urnias, sacndolle a monteira e facndolle retesas s que mandan,
asoballand's que ten baixo de s, recollend'os xams d'as nosas chouzas
e partndoos c'os manates d'a vila, sacando cartos s quintos cando se
tercia pra seren os promeiros en riqueza e os ltemos n-o reparto de
consumos, armndolle a gayola s que non son d'a sua corda, repartind'os
destinos d'o Concello entr'a xente d'a familia, lobos d'a camada y-os
que se deixan ver por adiantado, estrapexando n-a poltica com'os
esgarabellos n-a bola, e facendo en fin cantas falcatruas se lle veen
s mentes pra conservar o mandio.

_P._--Cmo  criador?

_R._--Porque saca s diputados y-s rexidores d'a nada.

_P._--Pra que criou Dios o labrego?

_R._--Pra servir  Alcalde e morrer de fame n-esta vida e si cadra vivir
ardendo n-a outra.

_P._--Ten o Alcalde figura corporal como nosoutros?

_R._--Eso din, anque pra nosoutros  como si vramos  demo.

_P._--Qun  o Sacretario?

_R._-- unha feitura d'o seor Alcalde, tan b como l, e que se fixo
Sacretario pra nos reventar e darnos mal exempro.

_P._--Cantas naturezas, volunts y entendementos hay n-o Sacretario?

_R._--Naturezas, unha sola y-abonda; volunts, a sua y-a de todol-os que
ten por enriba, y-entendementos, s'algun ten, mais valera que non-o
tivese.

_P._--E cantas persoas e memorias?

_R._--Unha sola persoa con moitas caras, e memoria a bastante
pr'acordarse d'o que lle ten conta.

_P._--Qu quere dicir Sacretario?

_R._--Acabador.

_P._--De qu?

_R._--D'a nosa pacencia e d'os nosos cartos.

_P._--Como foi concebido o Sacretario?

_R._--Obrando o Alcalde y-o Cacique contra-natura e milagreiramente.

_P._--Por qu dicides contra-natura e milagreiramente?

_R._--Porque o Sacretario non foi concebido nin naceu com'os demis
homes.

_P._--Pois como s'obrou o misterio d'a conceucion d'o Sacretario?

_R._--N-a mala idea d'o seor Alcalde meteu o cacique o pensamento de
que pr'acabar c'o pas era perciso un home de sangue moura, malas
entranas e piores feitos; por un sopro d'o demo saliu un corpo com'o
deseaban, unronlle un alma atravesada, firmaron o nombramento, y-o que
dinantes era solamentres home quedou feito Sacretario.

_P._--E cmo naceu milagreiramente?

_R._--Saindo d'a cabeza d'o Alcalde sin detrimento d'a sua brutalid, 
maneira que sai un preso d'a Crce-Modelo sin romper reixas nin portas.

_P._--Por qu quixo ser Sacretario?

_R._--Pra facer a vida d'o labrego un inferno.

_P._--Qu entendedes por inferno?

_R._--A aldea en que viven os labregos.

_P._--Pois cantos infernos hay?

_R._--O inferno d'os que pagan trabucos e rendas, e non teen pan que
levar  boca; o purgatorio d'os que van  servicio d'o rey, vendo quedar
os fillos d'os ricos n-a sua casa; o limbo d'os nenos onde s'alcontran
os que fan o aprendizaxe de labregos, descalzos de p e perna,
esfarrapados, acoradios de fame, arrecadand'o gando n-a chousa, y-a
lea n-o monte e sin ver xiquera unha letra d'a cartilla d'os Cristos;
y-o limbo d'os xustos, onde viven os alpabardas que cren n-as
padricacis d'os polticos, n-as palabras d'os diputados, n-a proteucion
d'o Goberno, en que han de sair campantes d'os seus atolladeiros sin
untar o carro, y-en que lles han de facer xusticia tendo solasmentres
razon: xente a mais filiz de todas porque cree qu'abonda traballar pra
comer.

_P._--Qu cousa  estar sentado  direita d'o seor Alcalde?

_R._--Ter cuasementes o seu anaquio de mando, poder turrar d'a corda
pr'os amigos, facer toda caste de falcatruas s contrarios, remexer n-as
trecolas d'o Concello, e sacarlle sustancia  todol-os nagocios que lle
pasan pol-a mau.

_P._--Qu creedes cando decides que hay Concello?

_R._--Que hay al unha dcia de lampants d'os que non se pode agardar
nada b: xente que cando se xunta non pensa mais que en espremernos o
xugo, en sacarnos os cartos d'os consumos y-os fillos pr'a guerra; en
facernos traballar por prestacion n-os camios que van direitos s suas
casas; en quitarnos o voto e darnos a cdula persoal; esprtos malinos
que lle fan mal de ollo s pitas d'o noso corral y s porcos d'o noso
cortello; que cando s'axuntan  o mesmo que si s'escornaran duas nubes
de pedrisco sobr'os nosos eidos, e cando se soparan e pasan por diante
de nos hay que facerlles a cruz com' demo e sacarlles a monteira com's
fidalgos.

_P._--Ademis d'o que levades dito, creedes outras cousas?

_R._--S padre, porque tod'o que se d d'esa xentia  pouco.

_P._--Qu cousas son esas?

_R._--Eso non m'o preguntedes  min que non podrei contestalo por mor
d'a curia que, com'o zorro e'as galias, ndanos ganando as voltas pra
poernos  sombra.

_M._--Facendes ben en calarvos, porqu'en boca pecha non entran moscas,
y- b calar chmanlle labrego.




SEGUNDA PARTE

EN QUE SE DECRARA O QUE S'HA DE PIDIR.


Xa vimos como sabedes o que se ha de creer: vemos  segundo qu' o que
s'ha de pidir. D'as oracis qoe rezades cal  a que mais vos gusta?

_R._--O Padre nuestro.

_P._--Por qu?

_R._--Porque ten sete peticis, que son poucas pra nosoutros, pois temos
moito que pidir.

_P._--Cales son?

_R._--A primeira : Santificado sea o teu nome.

_P._--Qu pidides n-esa peticion?

_R._--Que lauden  Dios, o mesmo que nosoutros, aqueles que solo
s'acordan d'l cando fan  carantoa, e pasan a vida facndonos
falcatruas.

_P._--Cal  a segunda?

_R._--Vea  nos o teu reino.

_P._--Qun pide eso?

_R._--Aqueles que se dormen n-as pallas mentras nosoutros adoecemos 
traballar; os que fan poltica n-as aldeas pra encher o bandullo; os que
maxinan que todal-as cousas d'o mundo se fixeron pra eles e arrapaan
c'o seu e c'o d'os vecios; os que pra vivir agardan que lles cayan n-o
papo ps cocidos d'o ceo; y-os que sin traballar nin teren rentas viven
fidalgamente.

_P._--E vosoutros pedides o mesmo?

_R._--Nosoutros pedimos o reino de Dios porque o d'este mundo anda en
maus de catro galafates.

_P._--Cal  a terceira?

_R._--Fgase  tua vontade as n-a terra como n-o ceo.

_P._--Qu pidides ah?

_R._--Pidimos que Dios vea  gobernar este cotarro qu'anda levado d'o
demo.

_P._--Cal  a coarta?

_R._--O pan noso de cada dia dnolo hoxe.

_P._--Qu pidides n-esa piticion?

_R._--E vost non-o v santio! Pidimos pan pra levar  boca, xa que
pra nosoutros ou anda pol-as nubes, ou est pechado con cerrollo n-as
tullas d'os vinculeiros. Pidimos algo que comer xa que traballamos como
negros. Pidimos pan pra manter os fillos que nol-o piden en coiro e
co-as mancias direitas. E non  moito pidir pan, xa que o compango 
pr'os que poden.

_P._--Cal  a quinta?

_R._--Perdnanos nosas deudas as como nosoutros perdoamos s nosos
deudores.

_P._--Qu pidides ah?

_R._--O que non-os han dar nunca: pois inda ben non lle debemos un peso
 calquera xa temos o ministro  porta co-a demanda. Os nosos deudores
ben perdoados estn porque ninguen nos debe nin un chavo.

_P._--Cal  a sesta?

_R._--Non-os deixes cair n-a tentacion.

_P._--E co-eso qu pidides?

_R._--Que Dios nos tea d'a sua mau e que nos coute ben, porque tanto
mallan en ns, e tales cousas nos fan, e tan amoladios andamos, que si
nos deixamos levar pol-o xnio e caimos n-unha mala tentacion, o dia que
menos se pense non quedan nin os ratos n-Alcalda.

_P._--Cal  a sutima?

_R._--Mais lbranos de mal.

_P._--E n-eso que pidides?

_R._--Que nos quite Dios d'entre as uas d'esta xentia que non fai nada
que pra ben sea.

_P._--Qu quere dicir a palabra _Amen_?

_R._-- unha cousa que os que mandan nos fan dicir  todo.

_P._--Cando dicides _Ave-Maria_! con qun falades?

_R._--C'o repartidor de consumos cando nos d a cota que se nos impuxo;
c'o vecio que nos ven pidir unha peseta emprestada pra sair d'un apuro;
c'o Alcalde que nos aconsella que votemos o candidato d'o Goberno
pormetndonos montes e moreas; c'o mdeco que nos pide mais de dous
ferrados de centeo pol-avinza; c'o escribao cando nos notifica a tasa
d'as costas d'o ltemo preito, e c'o seor Abade que nos d que debemos
aunar n-a Coresma, esquecndose de que aunamos  traspaso o ano enteiro.

_P._--Pra qu son os nxeles?

_R._--Pra gardarnos.

_P._--Logo os labregos tendes nxeles que vos garden?

_R._--S padre, pro s veces parece que se dormen,  xuzgar pol-o
desamparo en que nos deixan.




TERCEIRA PARTE

EN QUE SE DECRARA O QUE S'HA D'OBRAR.


Xa vimos o que habedes de creer e pidir; vexamos agora como sabedes o
que habedes d'obrar; dicide: Cal  o pirmeiro mandamento?

_R._--Amar  Dios sobre todal-as cousas.

_P._--A qu nos obriga este mandamento?

_R._-- adouralo e creer n-l e non desconfiar por moitos males que nos
sucedan, pois xa sabemos que n-este mundo ten que haber de todo, b e
malo; de maneira que si hay raposos que nos leven as galias, tamen hay
bois que nos axudan  labrar os eidos; si temos lobos que nos coman as
ovellas, hay tamen cs que nos garden a facenda; si criamos porcos n-o
cortello, non faltan aduanantes que conten por adiantado c'os seus
perniles; si temos fillos que dos axuden, non faltan reises qu'os leven
pro seu servicio; si dispomos de vio pra quentar o estmago, tamen hay
filoxera qu'estraga as vias. Por eso debemos folgarnos d'o b, levar
con pacencia o malo, e Dios sobre todo.

_P._--Cal  o segundo?

_R._--Nou xurar en vano.

_P._--Qun peca contra esto?

_R._--Os que relaxados pol-as que lles fan xuran e rexuran tomal-a
xusticia pol-a mau, queimando palleiros, decotando cepas, arrasando
labrados, botando herba d'os ratos n-os currales d'os vecinos,
armndose de moca pra lle meter co-ela as razs n-a cachola  contrario
e facendo outras cativeces d'este xeito; os que por unha poya de pau e
tres netos de vio sirven de testigos falsos n-os preitos e n-as causas
criminales; os que botan sapos e cobras pol-a boca  calquera
contratempo que tean; os que xuran acabar c'os bs d'o vecino, levados
pol-a xeureira; y-os que por botarse de valentes non din tres palabras
arreo sin misturar entr'elas unha porcallada.

_P._--Cmo se xura en falso?

_R._--De calquer maneira, porque non hay cousa mais fcele n-o pas.
Todal-as aldeas contan con picapreitos estrapexantes que poen escola de
testigos falsos, namentras as outras estn pechadas. Por unha picallada
e sin escrpulos de concencia botan  presidio  calquer home de ben;
por un par de pesetas non falta quen co-a man en cruz xure, que viu
pol-os seus ollos, y-as Diol-o salve, voar os burros, vestidos de
gardas civs os mosquitos, tirar d'un carro dous porcos e cantar misa
unha ovella, ou facer un Alcalde boas obras.

_P._--Cal  o terceiro?

_R._--Santificar as festas.

_P._--Qun peca contra esto?

_R._--Todol-os labregos, porque ainda que oyamos a misa non podemos
gardar a festa, pol-a mor de tornar a auga d'os lameiros, d'arrecadar o
gando, de dar de comer s porcos, de levar o grau  muio, e outras
angueiras que non teen agarda.

_P._--Cal  o coarto?

_R._--Honrar pai e nai.

_P._--E qu'entendedes por eso?

_R._--Darlle  nosos pis a millor vida que podemos, namentras non
chegamos  herdalos.

_P._--Qu mais obrigacis hay n-este mandamento?

_R._--As d'os superiores c'os inferiores y-as d'os pis c'os fillos.

_P._--Cmo as cumprides?

_R._--Mandand'os fillos  escola pra que non estorben n-a casa cando non
temos que lle dar que facer; sacndolle a monteira s seores cand'os
atopamos n-os camios e facndolle a figa por detrs; entrando co-a
orella gacha n-a casa d'os que mandan pra sair d'ela botando rayos e
centellas.

_P._--Cl  o quinto?

_R._--Non matar.

_P._--Qun peca contra l?

_R._--Nosoutros non seor, pois, por non matar, nin xiquera matamos a
fame.

_P._--Cal  o sesto?

_R._--Non fornicar.

_P._--Qun peca contra este mandamento?

_R._--Vellos e mozos todos puxemos n-l as nosas maus. Pecan as mozas
churrusqueiras que lle chiscan os ollos s mozos n-as romarias; os
rapaces que andan de noite  sarau rondndolle a porta s nenas; as
parexas que se perden entr'os centeos botando de perda o fruto; os que
ventando unha muller escarramelan os ollos y-ensinan os dentes com'os
burros; os que lle van  facer coxigas as muieiras y-as fan bulir mais
qu'o rodicio, saindo dempois todos enfariados; os que apagan o candil
n-os fiadeiros pr'andar as apalpadelas; os que vndos' entre mulleres
non poden ter as maus quedas, os que bailan o agarradio n-os turreiros
pra s'agarraren sin bailar n-as carballeiras; os que dando palabras de
casamento non fan mais qu'as obras; os que  volver d'as festas
acompaados non chegan hastra media noite  casa; e pra dicilo d'unha
vez todol-os que gastan calzs e monteira ou dengu'e muradana.

_P._--Cal  o sutimo?

_R._--Non furtar.

_P._--Qun peca contra este mandamento?

_R._--Os que non contentndose c'o que Dios lles dou precuran apanar o
alleo; os que andan co-as maus n-o pote d'o persupuesto; os d'a curia
que fan letras coma garabanzos porque cobran por pregos os seus
dereitos; os xastres que nos piden unha vara de pano pra facer unha
monteira; os que se gobernan desgobernando; os mdecos que con unturas
d'ouro inutilzannos os fillos pr'o servicio d'o rei; os tendeiros que
pesan co-a romana d'o demo, a miden c'unha vara pol-o xeito d'a d'a
xusticia; os empregados que non teen tempo pra despachar os nosos
asuntos porque todo l lles  pouco pra fumar cigarros e falar mal d'o
Goberno; os que nos espremen o xugo finxindo que nos protexen; os que
non-os fan ningun servicio non andando dieiro por diante; os usureiros
qu' encabalan os rdetos; y-outros moitos que fora largo contar, porque
o mundo est cheo de gatos que andan sempre  caza d'os probes ratios
d'aldea.

_P._--Cal  o outavo?

_R._--Non levantar falso testimonio nin mintir.

_P._--Qun peca contra este mandamento?

R.--Os diputados que dn n-o Congreso qu'o pas adianta e que o Goberno
traballa por millorar a moura sorte d'os labregos; os partidos polticos
que aseguran que contan co-as simpatas d'o pas; os que casndose con
muller rica, fea e vella sosteen que se casaron namorados; os que 
todal-as mozas lle dan palabra de casamento; a muller qu's vinte anos
d, en certos casos, que n-a sua vida outra lle pasou; o Abogado que lle
d  unha litigante que non lle cabe direito e logo resulta o contrario;
o Mdeco que consultando a ama d'un crego lle d que non ten cura; o
sancristan que pide pr'as Anemas; e todos nosoutros que s veces
esquecemos a verd.

_P._--Cal  o noveno?

_R._--Non cobizar a muller d'o vecio.

_P._--E pecades contra ese mandamento?

_R._--Segun sea ela, seor.

_P._--Cal  o dcimo?

_R._--Non cobizar os bs alleos.

_P._--Qun peca contra eso?

_R._--Todol-os labregos porque non hay un que non poa os ollos n-as
leiras d'o vecino.




OS MANDAMENTOS D'A IGRESIA LABREGA SON CINCO.


O primeiro oir como nos aldraxan os que mandan, como quen oye chover.

O segundo mudar de camisa unha vez  ano, ou denantes si teen
qu'enterralo  un.

O terceiro comulgar con rodas de muio.

O carto aunar por boas ou por malas.

O quinto pagar por todo e pra todo, e pagalas todas.

_P._--O primeiro  quen obriga?

_R._--A todol-os que teen algo que perder, pois si nos repoemos sainos
pior a conta.

_P._--Y-o segundo?

_R._--Obrganos  todos anque as veces se nos esqueza o cumprilo.

_P._--Vind' terceiro cmo se comulga con rodas de muio?

_R._--Vendo como nos quitan a razon en todalas cousas, e tendo que nos
conformar c'o que vea; deixndonos engrolar por todol-os baduantes, por
non saber que opoerlles; pagar o sasenta por cento  un usureiro e
oirlle dicir que ainda nos axuda; indo  votar s urnias sabendo qu'
coma si non foramos; e pr'acabar d'unha vez, deixndonos levar pol-o
ltemo que chega.

_P._--A qun obriga o coarto mandamento?

_R._--A todol-os labregos dendesde que nacen hastra que morren.

_P._--Por qu?

_R._--Porque cando non hay que levar  boca  forzoso o auno; que anque
dicen que hay n-o mundo pan d'abondo pra todos, a verd  que poucas
veces chega  nosa boca, y-eso de millo, ressego e ben tasado.

_P._--Cmo aunan os labregos antes de ter uso de razon?

_R._--O mesmo que despois:  traspaso.

_P._--A qun obriga o quinto mandamento?

_R._--Non hay quen s'escape d'l.

_P._--Con qu pagades por todo?

_R._--C'os nosos cartios e c'o noso lombo.

_P._--E con que as pagades todas?

_R._--C'o noso lombo e c'os nosos cartios.

_P._--E que pagades?

_R._--Os trabucos y-as falcatruadas que fan outros.

_P._--Qu son trabucos?

_R._--As contribucis, padre; vostede seica non  d'a terra.

_P._--E por qu lle chamades trabucos?

_R._--Porque  unha cousa que hay que pagar anque un non queira y-anque
non tea con qu, pois d'outro xeito embrgannos o pouco que temos; de
maneira que nos fan ciscar as cadelas o mesmo que si nos puxesen un
trabuco  peito.




AS OBRAS DE MISERICORDIA SON CATORCE, AS SETE ESPRITUALES Y-AS SETE
CORPORALES.


As esprituales son estas:

A primeira ensinar  que non sabe librarse d'as gayolas qu' miudo nos
arman.

A segunda dar bs consellos s qu'estn pra cair.

A terceira correxir s que non ven por onde camian.

A coarta perdoar as inxurias hastra que un poida facer o seu xenio.

A quinta consolar s mulleres d'os qu'emigran pr'as Amrecas.

A sesta sofrir con pacencia, namentras non haxa outro remedio, as
fraquezas e malas ideas d'os que mandan.

A sutima rogar  Dios pol-os nosos alcaldes difuntos.


As corporales son estas:

A primeira visitar as bodegas d'os vecios.

A segunda ensinarlle o camo d'a taberna s que teen fame, e deixarse
ir si convidan.

A terceira ensinarllo o camio d'a fonte s que teen sede.

A coarta redimirnos cando chegue o caso.

A quinta mandar  xastre os que non teen cirigolas.

A sesta dar pousada  pelegrino s ten con que pagar.

A sutima levantar mortos.




CARTA PARTE

EN QUE SE DECRARAN OS SACRAMENTOS QUE SE HAN DE RECIBIR.


Xa vimos como sabedes o que habedes de creer, pidir e obrar; vexamos
como sabedes o que habedes de recibir, qu' o derradeiro: decide os
sacramentos.


OS SACRAMENTOS D'A IGRESIA LABREGA SON SETE.

O primeiro, Bautismo.

O segundo, Confirmacion.

O terceiro, Penitencia.

O carto, Comunion.

O quinto, Extrema Uncion.

O sesto, Orden.

O stimo, Matrimonio.

_P._--Pra que  o Bautismo?

_R._--Pra hos facer cristianos anque logo nos traten como mouros, e pra
que teamos un nome c'o que se nos coneza n-os recibos d'a contribucion,
n-as listas d'o sorteo de quintas, n-as citacis  xuicio e n-outros
documentios por este xeito.

_P._--Pra que  a Confirmacion?

_R._--Pra que non botemos de perda o noso nome e pra que, co-a lufiada
que nos dan n-a cara  confirmarnos, nos vayamos afacendo s que mais
adiante nos han de dar n-o lombo.

_P._--Pra que  a Penitencia?

_R._--Pra purgar os pecados alleos, que os nosos ben purgdol-os temos
co-a vida arrastradia que levamos.

_P._--Pra que  a Comunion?

_R._--Pra que mante'as nosas almas xa que os corpos andan famentos,
como Dios e nosoutros sabemos.

_P._--Qu se precisa pra comulgar?

_R._--Pr'os que non son labregos estar en aunas dendesd'as doce d'a
derradeira noite; nosoutros como sempre temos o estmago valeiro podemos
comulgar  calquer hora.

_P._--Pra que  a Extrema-Uncion?

_R._--Pra tres cousas.

_P._--Cles son?

_R._--A primeira pra quitar os rastros e reliquias d'a mala vida que nos
fixeron pasar; a segunda pra dar esforzo  alma contr'as malas
tentacis; a terceira pra dar sal  corpo si lle conven.

_P._--Qu sentides cando recibides a Extrema-Uncion?

_R._--Unha grande legra porque conecemos que logo nos vamos  quitar
d'o lombo a pesada carga d'a vida; algo as como sinte o que pousa un
feixe de lea despois de traelo desd'o monte hastr'a casa, ou com'o que
pasados doce anos de presidio s'atopa libre.  poerlle  un a
Extrema-Uncion acrdase de que s'acabaron pra sempre os dias enteiros de
turrar pol-o sacho, de pasar fames negras, d'andar pouco menos qu'en
coiros, de pagar a territorial  Facenda, os consumos  Auntamento, as
rendas os seoros, as costas s xuzgados, os fillos  Rey, os direitos
 Abade, as consultas  abogado, as visitas  mdeco, as recetas 
boticario, sin contar c'o panadeiro, c'o taberneiro, c'o xastre, c'o
zapateiro, e con outros moitos, porque os labregos pars que non viemos
 mundo mais que pra pagar sempre, e inda que nos chamemos cristianos
non deixamos de ser os paganos eternos. Pol-a Extrema-Uncion sabe un que
se vai  ver libre d'o Alcalde, d'o Sacretario, d'o Cacique, d'os
aduanantes de todal-as crs; sabe que s'acabaron os madrugs y-os
traballios todos; y- recibila v o labrego que logo chega o dia en que
despois de tantos anos de fozar n-a terra pra facela producir, vaille 
servir de cama onde poida descansar pra sempre, dempois de decirlle 
mundo: ah queda eso!

_P._--Pra que  a Orden?

_R._--Pra que algs fillos de labregos cheguen  ser xente.

_P._--Pra que  o Matrimonio?

_R._--Pra nada b, seor. O matrimonio  unha cousa que facemos, como se
fan outras tantas burradas. Ven  ser algo somellante con xunguirse  un
carro, e turrar d'l hastra morrer. Cando un non ten pan que meter n-a
boca acrreselle levar pr'a casa unha muller que lle axude  pasar fame,
que  como dicir: t que non podes lvame s costas. Despois veen os
fillos, que non faltan nunca n-os matrimonios labregos, y-estonces si
qu' ela. Hay que mantelos, hay que vestilos, hay que mandalos  escola
si cadra, hay que atendelos n-as suas enfermeds, hay en fin que facelos
homes. E cando xa empezan a servir pra algo y-axudarnos n-as angueiras
d'a casa, lvannos pr'o servicio, e mentras eles van  facerse matar 
guerra, e si volven  c'un brazo ou unha perna de menos, nosoutros
quedamos vellos e acabadios sin podernos valer, y-espostos  morrer
esquecidos como cas.

_P._--Tenen que estar en gracia de Dios os que se casan?

_R._--Eso din, pro eu coido qu'o que hay que estar  deixados d'a sua
mau.

_P._--Cales son os pecados capitales?

_R._--Soberba, avaricia, luxuria, ira, gula, envexa e preguiza.

_P._--Que  soberba?

_R._-- un verme que se lles mete n-a cabeza s que agarran un anaquio
de mando.

_P._--Que  avaricia?

_R._--Unha cuchumllada que nos d moito que rascar e que roe, roe,
vainos despelexando pouco  pouco.

_P._--Que  luxuria?

_R._--Unha mala fada que nos leva  matrimonio, com'os bois  matadeiro.

_P._--Que  ira?

_R._--Unha cousa que si nos deixramos levar d'ela...

_P._--Que  gula?

_R._--Eso non llo pergunte s labregos: as xentes acomodadas lle podern
responder.

_P._--Que  envexa?

_R._--Un aguillon que se nos crava n-a alma cando vemos os bs y-a
facenda d'os vecios.

_P._--Que e preguiza?

_R._--Un luxo que non podemos permitirnos s que traballamos.


OS NEMIGOS D'A ALMA, DE QUE TEMOS QUE FUXIR, SON TRES:

O primeiro,  o mundo.

O segundo, o demo.

O terceiro, a carne.

_P._--Quen  o mundo?

_R._--Todol-os malos homes que comen, viven, trunfan e campan  conta
d'o noso traballo.

_P._--Quen  o demo?

_R._--Un coitadino que n-outros tempos foi espantallo d'as xentes, e que
agora veu tan  menos que nin xiquera caso lle fan os rapaces d'a
escola.

_P._--Que  a carne?

_R._--Unha cousa que din que se come, e que sabe ben, e que manten
moito, d'a que temos ouvido falar  miudo, pro que no n-os pasa pol-as
gorxas inda que n-os pase pol-as mentes.


AS BENAVENTURANZAS SON OITO:

1. Benaventurados os probes, porque sern tratados como bestas
d'arrieiro.

2. Benaventurados os mansos, porque tod'o mundo mallar n-eles.

3. Benaventurados os que choran, porque mamarn.

4. Benaventurados os que teen fame e sede d'a xusticia, porque os
fartarn de presidio.

5. Benaventurados os misericordiosos, porque os amolarn canto podian.

6. Benaventurados os limpos de corazon, porque tamen estarn limpos de
faltriqueira.

7. Benaventurados os pacficos, porque todos lles farn a guerra.

8. Benaventurados os que padecen persecucion pol-a xusticia, porque
ademais de ir  cadea pagarn as costas.

_P._--Qu dixemos agora?

_R._---Oito verdades como oito ps centeos.

_P._--Qun son os probes?

_R._--Os coitados labregos que non saben o que  un dia de fartura.

_P._--Qun son os mansos?

_R._--Somos tamen nosoutros, porque nos amansan  fungueirazos.

_P._--Qun son os que choran?

_R._--Os que saben pidir a tempo e baixarse  todo o mundo pra lograr o
que cobizan.

_P._--Onde mamarn?

_R._--N-a ubre d'o persupuesto.

_P._--Qun son os que teen fame e sede de xusticia?

_R._--Os que non teen padrio.

_P._--Qun son os misericordiosos?

_R._--Catro pipiolos, que non saben con quen aran.

_P._--Qun son os limpos de corazon?

_R._--Os que nunca foron nada, nin tiveron xeito d'emporcar as maus.

_P._--Qun son os pacfecos?

_R._--Os bois e nosoutros.

_P._--Qun son os que padecen persecucion pol-a xusticia?

_R._--Os que lle fan a contra s que mandan.





End of the Project Gutenberg EBook of Catecismo d'a Doutrina Labrega, by 
Marcos d'a Portela (AKA Valentn Lamas Carvajal)

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CATECISMO D'A DOUTRINA LABREGA ***

***** This file should be named 21564-8.txt or 21564-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/1/5/6/21564/

Produced by Pedro Saborano. Para comentrios  transcrio
visite http://pt-scriba.blogspot.com/ (produzido a partir
das imagens de obras em domnio pblico, disponibilizadas
pela Biblioteca Virtual Galega)


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
